Nghiên cứu 7 quốc gia của Ancel Keys: Sai lầm kinh điển định hình lịch sử dinh dưỡng thế giới
Năm 1967, một kết luận từ NEJM định hình dinh dưỡng thế giới suốt 50 năm. Năm 2016, hơn 1.500 trang tài liệu nội bộ vạch trần rằng bài báo đó được tài trợ toàn bộ bởi ngành công nghiệp đường mà không hề khai báo.
Vào năm 1967, một bài đánh giá khoa học được xuất bản trên tạp chí y khoa danh tiếng New England Journal of Medicine đã đưa ra một kết luận đanh thép: Chất béo bão hòa là nguyên nhân chính gây ra bệnh tim mạch, còn đường thì không có đủ bằng chứng để chúng ta phải bận tâm lo ngại.
Kết luận định mệnh đó đã đặt nền móng cho toàn bộ các hướng dẫn dinh dưỡng của nước Mỹ, để rồi từ đó lan rộng ra khắp thế giới suốt hơn nửa thế kỷ tiếp theo. Thế hệ cha mẹ chúng ta đã lớn lên với tư duy kiêng mỡ đó, và bản thân tụi mình cũng được nuôi dưỡng bằng niềm tin tương tự.
Tuy nhiên, vào năm 2016, một nhóm nghiên cứu tại Đại học California San Francisco đã tình cờ phát hiện ra hơn 1.500 trang tài liệu nội bộ được lưu trữ. Những trang giấy này vạch trần một sự thật chấn động: Bài báo định hình nền dinh dưỡng năm 1967 thực chất đã được tài trợ toàn bộ bởi ngành công nghiệp đường, và mối quan hệ tiền tệ này hoàn toàn bị giấu kín tại thời điểm xuất bản.
Sự thật phía sau nghiên cứu 7 quốc gia
Để hiểu rõ ngọn ngành của câu chuyện, chúng ta cần quay ngược thời gian về đầu thập niên 1950 để gặp Ancel Keys, một nhà sinh lý học người Mỹ tại Đại học Minnesota. Ông bắt đầu thu thập dữ liệu dịch tễ từ 22 quốc gia để so sánh giữa lượng chất béo nạp vào cơ thể và tỷ lệ tử vong do bệnh tim mạch.
Điểm mấu chốt nằm ở chỗ, khi đặt toàn bộ dữ liệu của 22 quốc gia lên đồ thị, mối tương quan giữa chất béo và bệnh tim lại vô cùng mờ nhạt và không hề rõ ràng. Thế nhưng, khi Ancel Keys chủ động lọc ra đúng 7 quốc gia có số liệu khớp hoàn hảo với giả thuyết của mình, đường biểu diễn lập tức trở nên đẹp đẽ và đầy tính thuyết phục.
Đến năm 1970, ông chính thức công bố công trình Seven Countries Study (Nghiên cứu 7 quốc gia). Đây được coi là nghiên cứu dịch tễ quy mô nhất thời bấy giờ, nhưng bản chất lại chỉ sử dụng số liệu chọn lọc từ 7 nước, còn dữ liệu của 15 quốc gia không ủng hộ giả thuyết của ông đã bị gạt sang một bên.
Cuộc chiến học thuật bị vùi lấp
Cùng thời điểm Ancel Keys tung ra nghiên cứu của mình, một nhà khoa học người Anh tên là John Yudkin lại đưa ra một lập luận hoàn toàn trái ngược. Ông khẳng định rằng chính đường mới là thủ phạm thực sự gây ra các vấn đề về tim mạch, chứ không phải chất béo bão hòa. Ông thậm chí đã xuất bản cuốn sách mang tên Pure White and Deadly (Nguyên chất, trắng muốt và chết chóc) vào năm 1972 để cảnh báo thế giới.
Thay vì phản biện dựa trên các bằng chứng khoa học thuần túy, Ancel Keys và phe cánh đã thực hiện các cuộc tấn công trực diện vào uy tín cá nhân và sự nghiệp của John Yudkin một cách có hệ thống. Hệ quả là Yudkin bị cô lập hoàn toàn trong giới học thuật, sự nghiệp của ông bị hủy hoại và những nghiên cứu cảnh báo về tác hại của đường đã bị chôn vùi dưới dòng lịch sử suốt nhiều thập kỷ.
Sự can thiệp của dòng tiền công nghiệp
Hệ lụy đối với sức khỏe của các thế hệ
Đáng ngại hơn, D. Mark Hegsted, một trong những nhà khoa học nhận khoản tài trợ từ ngành đường năm đó, sau này lại được bổ nhiệm làm trưởng bộ phận dinh dưỡng của Bộ Nông nghiệp Mỹ. Vào năm 1980, chính ông là người trực tiếp soạn thảo bộ hướng dẫn dinh dưỡng quốc gia đầu tiên của Bộ Nông nghiệp Mỹ (Dietary Guidelines for Americans) với thông điệp cốt lõi: Hãy ăn ít chất béo đi và nạp nhiều carbohydrate hơn.
Vào thời điểm tài liệu đó được ban hành, tỷ lệ béo phì tại Mỹ chỉ ở mức 13,4%. Nhưng đến những năm gần đây, con số này đã chạm ngưỡng báo động là 42,4%.
Tất nhiên, béo phì và các bệnh lý chuyển hóa là câu chuyện đa nhân tố, chúng ta không thể đổ toàn bộ lỗi do một sự kiện duy nhất. Nhưng sự thật lịch sử này đặt ra một câu hỏi vô cùng lớn: Khi những kiến thức dinh dưỡng nền tảng của nhân loại từng bị định hình bởi dữ liệu chọn lọc và những đồng tiền tài trợ không minh bạch, chúng ta nên đặt niềm tin vào đâu?
Câu trả lời bền vững nhất chính là hãy tin vào những dữ liệu thực tế từ chính cơ thể bạn. Những lý thuyết hay các cuộc tranh luận ngoài kia luôn có thể tồn tại những xung đột lợi ích ngầm. Thứ duy nhất hoàn toàn trung thực và không có xung đột lợi ích chính là các chỉ số máu thực tế của riêng bạn.
Nếu bạn chưa từng làm các xét nghiệm chuyên sâu hoặc chưa rõ hệ chuyển hóa của mình đang vận hành ra sao, hãy thử dành ra 5 phút để thực hiện bài kiểm tra sức khỏe chuyển hóa hoàn toàn miễn phí của tụi mình tại đây để có một cái nhìn khách quan nhất.
Câu hỏi thường gặp
Có phải Ancel Keys đã hoàn toàn sai trong các nghiên cứu của mình?
Không hoàn toàn sai. Các loại chất béo chuyển hóa (trans fat) hay chất béo bão hòa từ thực phẩm chế biến sẵn liều cao vẫn là những tác nhân có hại cho hệ tim mạch. Sai lầm lớn nhất của ông là việc cố tình bóp méo và chọn lọc dữ liệu để chứng minh chất béo bão hòa tự nhiên là nguyên nhân duy nhất, trong khi chủ động bỏ qua tác hại nghiêm trọng của đường tinh luyện.
Nghiên cứu 7 quốc gia có bị các tạp chí y khoa rút lại không?
Nghiên cứu này chưa từng bị rút lại một cách chính thức, nhưng phương pháp luận và cách thức lựa chọn quốc gia của Ancel Keys đã bị giới khoa học hiện đại chỉ trích dữ dội. Khi các nhà nghiên cứu độc lập tiến hành phân tích lại toàn bộ dữ liệu gốc của cả 22 quốc gia ban đầu, mối liên hệ nhân quả giữa chất béo bão hòa và bệnh tim mạch không còn mạnh mẽ và thuyết phục như những gì Keys từng công bố.
Làm thế nào để người tiêu dùng nhận biết một nghiên cứu dinh dưỡng có đáng tin hay không?
Chúng ta cần học cách phân loại các nghiên cứu. Các thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng luôn có giá trị khoa học cao hơn nhiều so với các nghiên cứu quan sát thuần túy. Đặc biệt, trước khi tin vào một kết luận nào đó, hãy tập thói quen kiểm tra xem ai là người tài trợ cho nghiên cứu đó và ưu tiên những kết luận có sự đồng thuận độc lập từ nhiều hội đồng khoa học khác nhau trên thế giới.
Ngành công nghiệp thực phẩm hiện nay có còn tác động đến các nghiên cứu sức khỏe không?
Sự ảnh hưởng của các nguồn tài trợ doanh nghiệp đối với khoa học dinh dưỡng vẫn là một thực tế đang tồn tại, không chỉ riêng ngành đường mà còn từ rất nhiều ngành hàng khác. Bất kể phe tranh luận nào cũng có thể có những xung đột lợi ích tiềm ẩn. Nguyên tắc cốt lõi là hãy tập trung đọc các số liệu gốc, đánh giá dựa trên sự hội tụ của nhiều nguồn bằng chứng độc lập và quan trọng nhất là lắng nghe các chỉ số sinh hóa thực tế từ chính cơ thể mình.
Muốn biết tình trạng chuyển hoá của cơ thể bạn? Thử công cụ kiểm tra miễn phí dưới 3 phút.